Je lichaam hoeft zich niet eerst te verklaren

Over spanning, hoogmaskeren en wat er kan veranderen zonder dat we precies weten hoe.
In de rijbak raken we iets aan wat de coachee moeilijk vindt.
Dat is direct waarneembaar in het lijf. Het paard reageert. Ik zie het, voel het en stel me open voor wat er in het contact gebeurt.
We hoeven niet onmiddellijk verder. Niet meteen verklaren, oplossen of er een goed verhaal van maken. Soms blijven we er even bij.
En dan verandert er iets.
Iemand boert. Laat een wind. Darmen beginnen hoorbaar te rommelen.
Wat gebeurt daar precies?
Weet ik niet.
Ik neem waar dat er iets in beweging komt. Ik hoef daar niet onmiddellijk "trauma dat het lichaam verlaat" van te maken. Maar ik hoef het ook niet terzijde te schuiven omdat ik het mechanisme niet kan aanwijzen.
Als je gewend bent alles eerst te verklaren voordat het er mag zijn, is dit stuk voor jou.
Tussen twee grote titels
The Body Keeps the Score (Van der Kolk, 2014) heeft veel mensen taal gegeven voor de lichamelijke kant van traumatische ervaringen. Inmiddels bestaat ook een wetenschappelijk opiniestuk met de titel The Body Does Not Keep the Score, onder meer van de hand van Karl Friston. De auteurs stellen voor om aanhoudende traumaklachten te begrijpen vanuit te star geworden dreigingsvoorspellingen, en niet vanuit een letterlijk lichaamsarchief. Ze beschrijven hun bijdrage zelf eerder als een herformulering dan als een rechtstreekse weerlegging (Kotler et al., 2026a).
Dat onderscheid doet ertoe.
Het is niet hetzelfde om te zeggen dat ervaringen lichamelijk blijven doorwerken, dat een lichaam een specifieke herinnering opslaat, of dat je uit een lichamelijke reactie kunt afleiden wat iemand heeft meegemaakt. Die laatste conclusie volgt niet uit de echtheid of intensiteit van een gewaarwording. Ook de correctie bij het opiniestuk stelt dat de intensiteit van een lichamelijke reactie op zichzelf niets zegt over wat er feitelijk gebeurd is (Kotler et al., 2026b).
Maar tussen "het lichaam bewaart alles" en "het lichaam bewaart niets" dreigt iets te verdwijnen: aandacht voor wat er daadwerkelijk gebeurt.
Je hoeft je lichaam niet bewust te besturen
Een lichaam kan een kind dragen. Een gebroken bot herstellen. Haar laten groeien.
Daarvoor hoef je niet te weten welke cellen wanneer welke signalen moeten uitwisselen. Tijdens een zwangerschap stemmen moeder, placenta en foetus hun hormonale processen op elkaar af (Tal & Taylor, 2021). Bij botgenezing werken onder meer immuuncellen, bloedvaten, botvormende cellen en zenuwen samen. Haargroei wordt mede geregeld door lokale signalen tussen cellen in de haarfollikel.
We kunnen steeds meer onderdelen daarvan beschrijven.
Dat is niet hetzelfde als het levende geheel volledig doorgronden.
Wanneer ik spreek over de wijsheid van het lichaam, bedoel ik geen alwetende innerlijke dokter. Ik bedoel die vermogens zelf: organiseren, afstemmen, onderhouden, herstellen, zonder onze bewuste regie. En mijn ontzag daarvoor.
Ja, daarin kan iets vastlopen.
Dat is geen voetnoot bij mijn werk. Dat is waar mijn werk begint.
Voor wie goed is geworden in zich aanpassen
Ik schrijf vooral voor hoogmaskerenden.
Misschien herken je dat je precies kunt uitleggen wat er speelt. Je hebt erover nagedacht, verbanden gelegd, woorden gevonden. Je weet hoe je moet overkomen en wat er van je wordt verwacht.
Maar dat betekent nog niet dat je je vrij voelt om te merken wat er gebeurt zonder het meteen te corrigeren.
In mijn werk wil ik niet dat ook lichamelijk ervaren een nieuwe prestatie wordt. Dat je goed moet voelen. Zichtbaar moet ontspannen. Een doorbraak moet hebben die ik vervolgens kan herkennen.
Een boer is geen diploma. Rustig worden is geen bewijs dat je het goed doet.
Niet weten wat er gebeurt is voor veel van de hoogmaskerenden met wie ik werk geen neutrale toestand. Weten was lang de manier om veilig te blijven: lezen wat er van je verwacht wordt, voor zijn wat komt, nooit verrast worden. Iets in je lijf laten gebeuren zonder het te begrijpen voelt dan niet als ontspanning. Het voelt als gevaar.
In de rijbak zie ik dat omslaan. Niet in één keer. Eerst wordt het ongemak draaglijk. Dan merkt iemand dat niet begrijpen niet hoeft te betekenen dat er iets mis is. En soms wordt het niet weten een opluchting in plaats van een bedreiging: je hoeft het even niet te dragen.
De vraag is dus: kan er ruimte zijn voor wat je opmerkt, zonder dat je het onmiddellijk begrijpelijk, passend of bruikbaar hoeft te maken?
Er zijn ook meetbare veranderingen
Het Horsepower-onderzoek volgde veteranen met aanhoudende PTSS-klachten na eerdere behandeling. Tijdens een programma met paardondersteunde activiteiten namen PTSS-klachten en slaapproblemen af en verbeterde de ervaren gezondheid. De verbeteringen waren bij de follow-up nog zichtbaar. Tijdens vrije interacties met paarden werden in latere weken een lagere hartslag en hogere hartslagvariabiliteit gemeten dan in de eerste week, passend bij aanpassing aan acute spanning (Kapteijn et al., 2026).
Het onderzoek had geen controlegroep en onderzocht een heel programma. Het stelt dus niet vast welk onderdeel welke verandering veroorzaakte. Evenmin bewijst het wat boeren of rommelende darmen betekenen.
Maar onzekerheid over het mechanisme is iets anders dan afwezigheid van meetbare verandering.
En een verandering op groepsniveau is iets anders dan een eis aan de persoon die voor me staat.
Een model ontmoet een mens
Wetenschappelijke modellen helpen ons kijken. Ze bepalen mede welke vragen we stellen en wat we meten.
Toch beschrijft een groepsgemiddelde niet vanzelf degene die voor ons staat. Ook binnen PTSS bestaan grote verschillen: onderzoek naar individuele hersennetwerken laat zien dat gedeelde patronen op groepsniveau samengaan met aanzienlijke verschillen tussen personen (Suo et al., 2024).
Daarom wil ik twee vragen openhouden.
Niet alleen: past deze waarneming binnen onze verklaring?
Ook: past onze verklaring voldoende bij deze persoon, in deze situatie?
In de rijbak betekent dat voor mij: kijken, luisteren en mijn eigen indrukken niet verwarren met de ervaring van de ander. Onderzoeken zonder vooraf alles vast te zetten.
Ik hoef niet te weten wat ieder darmgeluid betekent.
Wel wil ik voorkomen dat iemand opnieuw moet leren zijn ervaring te negeren omdat die nog niet netjes in onze beschrijving past.
Je lichaam hoeft zich niet te verklaren voordat we er aandacht aan mogen geven.
Literatuur
- Kapteijn, C. M., Vermetten, E., Rodenburg, T. B., & Endenburg, N. (2026). Horsepower: Equine-assisted interventions are associated with reduced PTSD symptoms, improved sleep quality, and quality of life in military veterans with treatment-resistant PTSD. Frontiers in Psychology, 17, 1768001. https://doi.org/10.3389/fpsyg.2026.1768001
- Kotler, S., Mannino, M., Fox, G., & Friston, K. (2026a). The body does not keep the score: Trauma, predictive coding, and the restoration of metastability. Frontiers in Systems Neuroscience, 20, 1812957. https://doi.org/10.3389/fnsys.2026.1812957
- Kotler, S., Mannino, M., Fox, G., & Friston, K. (2026b). Correction: The body does not keep the score: Trauma, predictive coding, and the restoration of metastability. Frontiers in Systems Neuroscience, 20, 2015379. https://doi.org/10.3389/fnsys.2026.2015379
- Suo, X., Pan, N., Chen, L., Li, L., Kemp, G. J., Wang, S., & Gong, Q. (2024). Resolving heterogeneity in posttraumatic stress disorder using individualized structural covariance network analysis. Depression and Anxiety, 2024, 4399757. https://doi.org/10.1155/2024/4399757
- Tal, R., & Taylor, H. S. (2021). Endocrinology of pregnancy. In K. R. Feingold et al. (Eds.), Endotext. MDText.com. https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK278962/
- Van der Kolk, B. (2014). The body keeps the score: Brain, mind, and body in the healing of trauma. Viking.
Artikel met literatuur.
Oorspronkelijk verschenen op a força.
Ook in het Engels: Your body does not have to explain itself first.
Lees verder op de site: hoogmaskerende neurodivergentie, trauma & PTSS.
